Аелектроенергиа аԥҵара ҟьашьуама? Аиқәыршәага ҿыц акарбон диоксид быҭәаны иҟанаҵоит

Араҟа иаагоу еиԥш иҟоу ацементтә зауадқәа аҳауа зырԥхо акарбон диоксид рхыҵхырҭа хаданы иҟоуп. Аха урҭ аҟьашьыгатә маҭәашьарқәа рҟынтәи зны-зынла абырҭә хкы ҿыцны иҟаҵазар ауеит. Уи ацәа жәашықәсала ма еиҳаны иҵәахтәуп.
Ари даҽа ҭоурыхуп, аклимат аԥсахра зымырццакуа, уи анырра армаҷра зылшо, мамзаргьы ауаажәларрақәа ирласны зыҽзыԥсахуа адунеи рыхгараҿы ирыцхраауа атехнологиа ҿыцқәеи аусқәеи ирызку.
Аԥхарратә газ акарбон диоксид (CO2) зҭыҵуа аусқәа Адгьыл атмосфера аԥхарра иацхраауеит. Аҳауа аҟынтәи CO2 аҭгара, насгьы уи аҵәахра азы ахәыцра ҿыцӡам. Аха уи аҟаҵара уадаҩуп, еиҳарак ауаа ирылшозар. Асистема ҿыц CO2 аҟьашьра апроблема маҷк даҽакала иӡбоит. Уи аҳауа зырԥхо агаз химиала абырцхала иаԥсахуеит.
Ноиабр 15 азы Кембриџь иҟоу Массачусетстәи атехнологиатә институт (МИТ) аҟынтәи аҵарауаа иҟарҵаз алҵшәа ҿыцқәа ажурнал Cell Reports Physical Science аҿы иҭрыжьит.
Урҭ рсистема ҿыц ҩ-хәҭакны еиҟәшоуп. Актәи ахәҭаҿы аҳауа аҟынтәи акарбон диоксид формат захьӡу амолекулахь аиагара, абырҭәы ҟаҵаразы. Акарбон диоксид еиԥш, аформат акарбон атомк, ахәышәтәыга атомқәа ҩба, иара убас аҳаидроген атомк амоуп. Аформат егьырҭ аелементқәагьы аҵоуп. Аҵара ҿыц аҿы ахархәара аиоуит асодиум ма аполиум иалху форматтә цыха.
Абензинтә батареиақәа реиҳарак аҳаидроген ала аус руеит, уи амца зцәырҵуа газуп, уи аныҟәгаразы абжьаҟазақәеи ақәыӷәӷәара змоу аҭрақәеи аҭахуп. Аха, абензинтә батареиақәа форматлагьы аус руеит. Аформат аӡыхь еиԥшу аенергиа амоуп, ҳәа иҳәеит асистема ҿыц аҿиара напхгара азҭоз аматериалҭҵааҩы Ли Джу. Аформат аҳидроген аасҭа ԥыжәарақәак амоуп, ҳәа иазгәеиҭеит Ли Джу. Уи еиҳа ишәарҭам, насгьы ақәыӷәӷәара ҳарак аҿы аҵәахра аҭахӡам.
МИТ аҵарауаа акарбон диоксид иалҵуа аформат аԥышәаразы абензинтә батареиа ҟарҵеит. Раԥхьа аџьыка аӡы еиладырҭәон. Анаҩс аиларҭәара абензинтә кәалаԥ иҭарҵон. Абензинтә кәалаԥ аҩныҵҟа, аформат ахимиатә реакциа аан аелеқтронқәа аҭыҵит. Урҭ аелеқтронқәа абензинтә еилазаара анегативтә електрод аҟынтәи апозитивтә електрод ахь ицон, електртә еикәарҳәра хыркәшаны. Аԥышәара аан 200 сааҭ рыҩныҵҟа иҟан урҭ ицо аелектронқәа — аелектриктә цәаҳәа.
МИТ аҿы Ли дицхраауа аматериалҭҵааҩы Жен Зханг агәыӷра имоуп игәыԥ жәашықәса ирылагӡаны атехнологиа ҿыц амҽхак аизырҳара шрылшо.
МИТ аҵарауаа ргәыԥ ахимиатә метод рхы иадырхәеит акарбон диоксид абензин аҟаҵаразы ихадоу хәҭакны аҟаҵаразы. Актәи, урҭ даараӡа ишьақартәу ахҭәаша иҭарҵеит. Урҭ еицырдыруа ашьақар ҳәа изышьҭоу анатриум гидроксид (NaOH) алырхит. Уи ахимиатә реакциа ацәырнагоит, уи асодиум бикарбонат (NaHCO3) ҭнаҵоит, уи еиҳа еицырдыруа ачыс сода ҳәа иԥхьаӡоуп.
Анаҩс амч адыркит. Афымцатә цәқәырԥа ахимиатә реакциа ҿыц аанарԥшит, уи асода амолекулаҿы иҟоу ахәышәтәыга атомқәа зегьы еиҟәнаҭхеит, ашьҭахь асодиум формат (NaCHO2) ааннажьит. Урҭ рсистема CO2 аҿы иҟоу акарбон зегьы ҳҳәар ҳалшоит — 96 процент инареиҳаны — уи ацәа иаԥсахит.
Ахәышәтәыга аныхразы иаҭаху амч формат ахимиатә еимадараҿы иҵәахуп. Апрофессор Ли иазгәеиҭеит аформат ари амч жәашықәсала ишыҵәахуа, амч мӡакәа. Анаҩс уи абензинтә батареиа ианалсуа аамҭазы афымцамч ҟанаҵоит. Аформат аҟаҵаразы ахархәара змоу афымцамч амра, аԥша, мамзаргьы аӡымчхара аҟынтәи иаауазар, абензинтә еилазаара иҭнажьуа афымцамч ицқьоу аенергиа ахыҵхырҭаны иҟалоит.
Ли иҳәеит, атехнологиа ҿыц амҽхак аизырҳаразы, «ҳара иҳаԥшаароуп ибеиоу агеологиатә ресурсқәа». Иара иҭиҵааит ашьақартә базальт (АЛ-кух-лие бух-САЛТ) ҳәа изышьҭоу ахра хкы. Аӡы ианалаӡҩо, урҭ ахрақәа ашьақар рҽырыԥсахуеит.
Фарзан Каземифар Калифорниа иҟоу Сан-Хосе Аҳәынҭқарратә Университет аҿы анџьныруп. Иара иҭҵаарақәа зызку адгьылҵаҟатәи аҵаа ашьақәгыларақәа рҿы акарбон диоксид аҵәахра ауп. Аҳауа аҟынтәи акарбон диоксид аныхра еснагь иуадаҩын, убри аҟнытә ахә цәгьоуп, иҳәоит иара. Убри аҟнытә CO2 формат еиԥш ахархәара зылшо аалыҵқәа рахь аиагара хра злоу акоуп. Аалыҵ ахарџь ааглыхра ахарџь ацҵара алшоит.
Аҳауа аҟынтәи акарбон диоксид аанкыларазы аҭҵаарақәа рацәаны имҩаԥысит. Иаҳҳәап, аамҭа кьаҿк ала Лехаи ауниверситет аҟынтәи аҵарауаа ргәыԥ аҳауа аҟынтәи акарбон диоксид еилыхны, уи асода ахь аиагара азы даҽа методк еиҭарҳәеит. Егьырҭ аҵаратә гәыԥқәа CO2 иҷыдоу ахрақәа рҿы иҭарҵоит, уи акарбон ӷәӷәаны иҟарҵоит, уи ашьҭахь аетанол, алкогольтә быҭәаны иҟарҵоит. Абарҭ апроектқәа реиҳарак амҽхак маҷуп, насгьы аҳауаҿы акарбон диоксид аизырҳараҿы макьана анырра ду ҟарымҵацт.
Ари асахьаҿы иарбоуп акарбон диоксид ала аус зуа аҩны. Араҟа иарбоу амыруга акарбон диоксид (аҟаԥшьи ашкәакәеи рҟны иҟоу амолекулақәа) формат захьӡу ацәа (ашәиаҵәеи, аҟаԥшьи, ашкәакәеи, еиқәаҵәоу аҟәаҟәақәа) еиҭанаҭоит. Анаҩс уи ацәа абензинтә батареиаҿы афымцамч аизырҳаразы ахархәара алшоит.
Каземифар иҳәеит ҳара ҳзы иреиӷьу вариант “раԥхьа аԥхарратә газқәа рыҭрыжьыра амаҷра” ауп. Уи азы амҩақәа иреиуоуп ажәытә быҭәқәа аԥша ма амра реиԥш иҟоу иҿыцхо аенергиа ахыҵхырҭақәа рыла рыԥсахра. Ари аҵарауаа «декарбонизациа» ҳәа изышьҭоу аиҭакра иахәҭакуп. Аха иара иациҵеит аклимат аԥсахра аанкыларазы ганрацәалатәи азнеишьа шаҭаххо. Ари атехнологиа ҿыц адекарбонизациа ахьцәгьоу аҭыԥқәа рҿы акарбон аанкыларазы иаҭахуп, иҳәеит иара. Иааҳгап аџыр ҟаҵарҭақәеи ацементтә зауадқәеи, ҩ-ҿырԥштәык ааҳгап.
МИТ агәыԥ иара убасгьы ртехнологиа ҿыц амреи аԥшеи рымчхара аилаҵара ахәарҭа рзаанагоит. Атрадициатә батареиақәа знык ала амч еизырҳарц азы иҟаҵоуп. Аԥхынтәи амра ашәахәа аӡынра ма еиҳаны аамҭа аҵәахразы даҽа знеишьак аҭахуп. «Форматтә быҭәа абзоурала», — иҳәеит Ли, уажәшьҭа аамҭалатәи аҭаҵәахра мацара ухы иаурхәом. “Иҟалап уи абиԥарақәа рыла иҟазар.”
Ахьы еиԥш ицқьамзаргьы ҟалоит, аха «200 тонна... формат сԥацәеи сыԥҳацәеи ирзынсыжьыр сылшоит, — иҳәеит Ли, — ҭынхас».
Ашьақартә: Аӡҩаҿы агидроксидтә ионқәа (ОН-) шьақәзыргыло ахимиатә хҭыс аазырԥшуа аҟазшьарба. Арҭ ахҭәаҵақәа ашьақартә ҳәагьы ирышьҭоуп (аҵәырса еиԥшымкәа) насгьы рН 7 еиҳауп.
Аӡҭаҵарҭа: Адгьылҵаҟатәи аӡҭаҵарҭақәа ныҟәызго ахаҳә ашьақәгылашьа. Атермин адгьылҵаҟатәи аӡҭарчықәагьы ирыҵанакуеит.
Абазальт: Аволкантә хықә еиқәаҵәа, абжьааԥны даара иҵару (аволкантә ԥжәара агаз џьыба дуқәа ааннамыжькәа).
аимадара: (ахимиаҿы) амолекулаҿы иҟоу атомқәа (мамзаргьы атомқәа ргәыԥқәа) рыбжьара абжа-иааиԥмырҟьаӡо аидҳәалара. Уи шьақәгылоуп алахәылацәа рыбжьара иҟоу адҳәаларатә мчқәа рыла. Аимадара аныҟалалак, атомқәа акны аус руеит. Атомқәа реиҟәыҭхаразы, аԥхара ма даҽа радиациак еиԥшу аенергиа амолекулақәа ирыҭатәуп.
Акарбон: Адгьыл аҿы иҟоу аԥсҭазаара зегьы рфизикатә шьаҭа змоу ахимиатә элемент. Акарбон аграфити абриллианти рсахьа змоу ихақәиҭны иҟоуп. Уи акалмаҳа, аҟәынџьхаҳә, апетролиум рҟны акыр зҵазкуа хәҭоуп, насгьы химиала аҽадҳәалара алшоит, еиуеиԥшым ахимиатә, абиологиатә, акоммерциатә ҵакы змоу амолекулақәа раԥҵаразы. (Аҳауа ҭҵаараҿы) Атермин акарбон зны-зынла акарбон диоксиди еиҭныԥсахланы ахархәара аиуеит, уск, аалыҵк, политикак, ма апроцесск атмосфера аамҭа рацәала аԥхарра иацу анырра аанарԥшырц азы.
Акарбон диоксид: (мамзаргьы CO2) — ԥштәы змам, фҩы змам газуп, аԥстәқәа зегьы рыԥсыԥ лагара акарбон злоу ачыс ианақәшәо ​​иҟарҵо. Акарбон диоксид ҭыҵуеит аорганикатә маҭәашьарқәа, ажәытә быҭәқәа, иаҳҳәап, азеиҭын ма аԥсабаратә газ, анырбылуа. Акарбон диоксид Адгьыл атмосфера аԥхарра аанызкыло аԥхарратә газуп. Аҵиаақәа афотосинтез ала акарбон диоксид ахәышәтәыга ахь ииаргоит, насгьы уи апроцесс рхы иадырхәоит рхатә крыфаразы.
Ацемент: Ҩ-материалк еидызкыло еидызкыло, уи иахҟьаны иӷәӷәаны иҟалоит, мамзаргьы ҩ-материалк еидызкыло аҷабга жәпа. (Аргылара) Аконкрет ҟаҵаразы аԥслымӡ ма ахра еидҳәаларазы рхы иадырхәо амаҭәахә ҵаӷа. Ацемент еиҳарак хаҳәҵас иҟаҵоуп. Аха знык ианыцәааклак, анышәаԥшь еиԥшхоит, насгьы ианбаалак икьакьоит.
Ахимиатә: Ҩба ма еиҳаны атомқәа рыла еидҵоу (еидҳәалоу) еиқәыршәоу ахәҭаҷ. Иаҳҳәап, аӡы химиатә хҭысуп, ҩ-атомк рыла ишьақәгылоуп, ахәышәтәыга атомк иадҳәалоуп. Уи ахимиатә формула H2O ауп. «Ахимиатә» еиуеиԥшым еилаҵақәа рыбжьара еиуеиԥшым ареакциақәа ирыхҟьаны иҟоу амаҭәашьарқәа рҟазшьақәа раарԥшразы аҟазшьарба аҳасабалагьы ахархәара амазар алшоит.
Ахимиатә еидҳәалара: Атомқәа рыбжьара иҟоу аидҳәаларатә мчы, еидҳәалоу аелементқәа акны аус рулартә еиԥш иӷәӷәоу. Зны-зынла аттракциақәа ԥсыҽуп, егьырҭ ӷәӷәоуп. Аимадара зегьы атомқәа еиднакылоит аелектронқәа реиҩшарала (мамзаргьы реиҩшара рҽазыршәоит).
Ахимиатә реакциа: Афизикатә форма аԥсахра акәымкәа, амаҭәашьар амолекулақәа ма аилазаашьақәа реиҭеиҿкаара зцу апроцесс (иаҳҳәап, иӷәӷәоу аҟынтәи агаз ахь).
Ахимиа: амаҭәашьарқәа реилазаара, реилазаашьа, рҟазшьақәа, реидҳәаларақәа зҭызҵаауа аҭҵаарадырра аҟәша. Аҵарауаа уи адырра рхы иадырхәоит ирзымдыруа ахәҭақәа рыҭҵааразы, ахәарҭа злоу ахәҭақәа рацәаны рыҟаҵаразы, мамзаргьы ахәарҭа злоу ахәҭақәа ҿыцқәа рыԥҵаразы. (ахимиатә еилаҵақәа) Ахимиа ҳәа иԥхьаӡоуп еилаҵак аформула, уи злаҟаҵахо аметод, ма уи аҟазшьақәа руак. Ари аус аҿы аус зуа ауаа ахимикцәа ҳәа ирышьҭоуп. (асоциалтә ҭҵаарақәа рҿы) ауаа рыбжьара аицхыраара, аилибакаара, насгьы агәахәара аиура рылшара.
Аҳауа ԥсахра: Адгьыл аҿы акыр зҵазкуа, аамҭа рацәа зҭаху аԥсахра. Уи ҟалар алшоит ԥсабаратәла, мамзаргьы ауаҩы иусқәа ирыхҟьаны, уахь иаҵанакуеит ажәытә быҭәа абылра, абнақәа рықәгара.
Адекарбонизациа: акарбон шьаҭас измоу аԥхарратә газқәа, иаҳҳәап, акарбон диоксиди аметани атмосферахь иҭзыжьуа аҳауа зҟьашьуа атехнологиақәа, аусмҩаԥгатәқәа, аенергиа ахыҵхырҭақәа рҟынтәи гәҭакыла аиасра ауп. Хықәкыс иҟоуп аҳауа ԥсахра иацхраауа акарбонтә газқәа рхыԥхьаӡара армаҷра.
Афымцамч: Аелектронқәа ҳәа изышьҭоу негативла иҭәу ахәҭакәа рныҟәара иахылҿиаауа афымцамчтә еидҵара ацара.
Аелектрон: негативла иҭәу ахәҭак, еиҳарак атом адәахьтәи аҭыԥ иакәшо; уи адагьы, ацәеижь ӷәӷәақәа рҿы афымцамч аныҟәгаҩуп.
Анџьныр: Ауадаҩрақәа рыӡбаразы аҵареи аматематикеи зхы иазырхәо аӡәы. Ажәа анџьныр ​​ҟаҵарбаҵас ахархәара анаҭо, уи иаанарԥшуеит апроблема ма инагӡам аҭахра аӡбаразы амыруга, аматериал, ма апроцесс аиқәыршәара.
Аетанол: Алкоҳол, етилтәи алкоголь ҳәагьы изышьҭоу, абираҟ, аҩы, ашьақар еиԥш иҟоу арыжәтәқәа рышьаҭа ауп. Уи рхы иадырхәоит ахәаҽыга еиԥш, абензин еиԥшгьы (иаҳҳәап, лассы-лассы абензин иалаӡҩаны).
Афильтр: (н.) Материалқәак рыҩсра алзыршо, егьырҭ рыҩсра алзыршо акы, ршәагаа ма даҽа ҟазшьақәак инарықәыршәаны. (v.) Аҟазшьақәа рыла еиуеиԥшым ахәҭақәа ралхра апроцесс, иаҳҳәап, ашәагаа, аҵарҭыша, аҭарҭәара, уҳәа убас иҵегьы (афизикаҿы) Алашара ма даҽа радиациак зҭазкуа, мамзаргьы ахәҭак ахәҭақәа рымҩасра иаԥырхагоу ахәҭак аекран, аплита, ма ашьаҭа.
Формат: Аформинтә ашьақар ацәқәа ма аестерқәа рзы зеиԥш терминуп, ашәахтә ашьақар аоксидтә форма. (Аестер — акарбон шьаҭас измоу еилаҵоуп, еиуеиԥшым аҵиаақәа рыхидрогентә атомқәа еиуеиԥшым аорганикатә гәыԥқәа рыла рыԥсахрала ишьақәгылоу.
Ижәытәӡатәиу абырҭәы: Иарбанзаалак абырҭәы, иаҳҳәап, акалмаҳа, апетролиум, ма аԥсабаратә газ, миллион шықәсала Адгьыл аҩнуҵҟа иԥхасҭахаз абактериақәа, аҵиаақәа, ма аԥстәқәа рыԥсыбаҩқәа рыла ишьақәгылаз.
Абензин: Ахимиатә ма ануклеартә реакциа абзоурала аенергиа зҭзыжьуа иарбанзаалак амаҭәашьар. Ижәытәӡатәиу абырҭәқәа (акәаҳә, аԥсабаратә газ, азеиҭын) еицырдыруа абырҭәқәоуп, ахимиатә реакциақәа рыла аенергиа ҭзыжьуа анырԥхо (еиҳарак абылра аҟынӡа).
Абензинтә батареиа: Ахимиатә енергиа аелектриктә енергиахь ииазго ахархәага. Еиҳа ирылаҵәоу абырҭәы аҳаидроген ауп, уи иацу аалыҵ заҵәык аӡы афақь ауп.
Агеологиа: Адгьыл афизикатә еиҿкаара, уи амаҭәахәқәа, аҭоурых, насгьы уи аҿы имҩаԥысуа апроцессқәа ирызку зегьы аазырԥшуа аҟазшьарба. Ари аус аҿы аус зуа ауаа агеологцәа ҳәа ирышьҭоуп.
Адунеи аԥхарра: Аԥхарратә еффект иахҟьаны Адгьыл атмосфера аԥхарра ԥыҭ-ԥыҭла аизырҳара. Уи зыхҟьо аҳауаҿы акарбон диоксиди, ахлорфторкарбонқәеи, егьырҭ агәазқәеи рҩаӡара аизырҳара ауп, урҭ рҟынтәи аӡәырҩы ауаҩы иусура иахҟьаны иҭыҵуеит.
Аӡыхь: Адунеи аҿы зегь реиҳа иласу элементуп. Агаз еиԥш, уи ԥштәыда, фҩы амаӡам, насгьы даара амца ацралоит. Уи еиуеиԥшым абырҭәқәеи, ашәахқәеи, ԥсы зхоу ахәҭақәа злаҟоу ахимиатә маҭәашьарқәеи ирылахәуп. Уи апротони (ануклеуси) иакәшо аелеқтрони рыла ишьақәгылоуп.
Аинновациа: (v. to innovate; adj. to innovate) Иҟоу ахәыцра, апроцесс, ма аалыҵ еиҳа ҿыцны, иҟәышны, еиҳа ахәарҭа аанагарц азы аиҭакра ма аиӷьтәра.
Лаи: Натриум гидроксид (NaOH) ахҭәаша азеиԥш хьӡы. Ашьақар лассы-лассы аҵиаахәшәқәа ма аԥстәқәа рышьақарқәеи егьырҭ ахәҭақәеи ирыладырҩашьоит сабун ҟаҵаразы.
Аматериалҭҵааҩы: Аматериал атомтәи амолекултәи аиҿкаареи уи иааизакны аҟазшьақәеи рыбжьара иҟоу аизыҟазаашьақәа зҭызҵаауа аҵарауаҩ. Аматериалҭҵааҩцәа аматериал ҿыцқәа рҿиар рылшоит, мамзаргьы иҟоу анализ рзыҟарҵар рылшоит. Аматериал иааизакны иамоу аҟазшьақәа, иаҳҳәап, аҵарра, аӷәӷәара, аӡыҭратә ҭыԥ анализ рзуны, анџьнырцәеи егьырҭ аҵарауааи ирыцхраауеит ахархәара ҿыцқәа рзы иреиӷьу аматериалқәа ралхра.
Амолекула: Електрикала инеитралтәу атомқәа ргәыԥ, ахимиатә еилаҵа иреиҵоу аԥхьаӡара аазырԥшуа. Амолекулақәа шьақәгылазар ауеит атом хкык ала ма еиуеиԥшым атом хкқәа рыла. Иаҳҳәап, аҳауа иалоу ахәышәтәыга ҩ-атомк рыла ишьақәгылоуп (O2), аӡы ҩ-атомк рыла ишьақәгылоуп, насгьы ахәышәтәыга атомк (H2O).
Аҟьашьыга: Аҳауа, аӡы, ауаа, ма ачыс реиԥш иҟоу акы зҟьашьуа амаҭәашьар. Иҟоуп аҳауа зҟьашьуа ахимиатә маҭәашьарқәа, иаҳҳәап апестицидқәа. Егьырҭ аҟьашьрақәа радиациазар ауеит, мыцхәы аԥхарра ма алашара уахь иналаҵаны. Аҳәырҭақәеи егьырҭ аинвазивтә хкқәеи рхаҭақәагьы биоҟьашьра ҳәа иԥхьаӡатәуп.
Иӷәӷәоу: Даара иӷәӷәоу ма иӷәӷәоу акы аанарԥшуа аҟазшьарба (иаҳҳәап, ахәаҷа-маҷа, ашҳам, ахәшә, ма ашьақар).
Иҿыцхо: Ҵыхәаԥҵәарада иԥсахтәу ахархәага иазку аҟазшьарба (аӡы, аҵиаа иаҵәақәа, амра ашәахәа, аԥша реиԥш). Ари иеиԥшым, еиҭамҿыцхо аресурсқәа, урҭ рыҟазаара ԥкуп, насгьы еиҳа-еиҳа иԥсыҽхар алшоит. Иҿыцымхо аресурсқәа ирыҵанакуеит азеиҭын (егьырҭ ажәытә быҭәқәеи) мамзаргьы еиҳа имаҷу аелементқәеи аминералқәеи.


Ашьҭаҵара аамҭа: маи-20-2025